Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành hướng dẫn về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ.

Không được dùng AI tạo dữ liệu giả trong nghiên cứu khoa học

Người tham gia nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ không được sử dụng AI để tạo dữ liệu giả, ảnh giả hoặc tài liệu tham khảo không có thật.

Không sử dụng tài liệu do AI tạo ra nhưng chưa được kiểm chứng làm tài liệu tham khảo. Khi sử dụng AI trong quá trình nghiên cứu, cá nhân liên quan phải cung cấp đầy đủ tên công cụ, phiên bản, phạm vi sử dụng AI, đồng thời ghi rõ các nội dung nghiên cứu hoàn toàn do AI tạo ra.

Hướng dẫn quy định không đưa dữ liệu mật hoặc dữ liệu chưa công bố lên nền tảng AI trái quy định pháp luật. AI được xác định là công cụ hỗ trợ, người sử dụng phải chịu trách nhiệm cuối cùng về các nội dung, sản phẩm, tài liệu do AI tạo ra.

Với dữ liệu nghiên cứu, yêu cầu thu thập dữ liệu khách quan, đầy đủ, truy xuất được. Không chọn lọc dữ liệu để đạt kết quả mong muốn, ghi chép nhật ký nghiên cứu, không xóa dấu vết chỉnh sửa, lưu cả dữ liệu chưa công bố, lưu trữ, sao lưu, bảo mật, chia sẻ dữ liệu phù hợp. Không mua dữ liệu nghiên cứu giả hoặc thuê bên thứ ba tạo dữ liệu thiếu minh bạch.

Theo hướng dẫn, các hành vi vi phạm liêm chính khoa học được nêu gồm ngụy tạo dữ liệu, kết quả nghiên cứu, giả mạo dữ liệu, đạo văn dưới mọi hình thức, ghi tên tác giả không đúng thực tế hoặc loại bỏ tác giả có đóng góp thực sự, cản trở, đe dọa, ép buộc, can thiệp vào quá trình đánh giá, phản biện, xét duyệt bản thảo công bố khoa học.

Về đạo đức nghề nghiệp, hướng dẫn đề cập các hành vi như che giấu rủi ro gây hậu quả nghiêm trọng, truyền bá thông tin sai sự thật, xuyên tạc kết quả nghiên cứu, nghiên cứu trên người khi chưa có sự đồng ý tự nguyện bằng văn bản hoặc hình thức tương tự của đối tượng nghiên cứu, tiết lộ dữ liệu nhạy cảm thu thập trong nghiên cứu khi chưa được phép.

Các hành vi khác gồm sử dụng thiết bị, kinh phí, vật tư phục vụ mục đích cá nhân, không công khai mối quan hệ tài chính, nguồn tài trợ nghiên cứu, các xung đột lợi ích có thể ảnh hưởng đến tính khách quan, độc lập, kết quả nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ hoặc sản phẩm mới gây tác động tiêu cực đến môi trường, tài nguyên thiên nhiên hoặc sức khỏe cộng đồng khi chưa có biện pháp đánh giá tác động và kiểm soát.

Hình. Nghiên cứu khoa học tại đơn vị trực thuộc Ban Quản lý Khu nông nghiệp Công nghệ cao

Vi phạm có thể bị rút bài, hoàn trả kinh phí, cập nhật lên nền tảng quốc gia

Các cơ quan tài trợ kinh phí, tổ chức khoa học và công nghệ có trách nhiệm ban hành, tổ chức thực hiện và kiểm tra việc tuân thủ quy tắc về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong cơ quan, tổ chức mình.

Các tổ chức phải thiết lập cơ chế rà soát nội bộ về dữ liệu, tác giả, trích dẫn, đồng thuận tham gia nghiên cứu, bảo mật dữ liệu, lưu trữ hồ sơ nghiên cứu. 

Hướng dẫn cũng yêu cầu tổ chức kiểm tra, giám sát việc thực hiện quy tắc về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong cơ quan, tổ chức.

Khi nhận được thông tin về dấu hiệu vi phạm, cơ quan tài trợ, tổ chức khoa học và công nghệ tổ chức xác minh sơ bộ, thành lập hội đồng tư vấn gồm những cá nhân có chuyên môn phù hợp, độc lập với nội dung vụ việc, tổ chức xác minh. 

Tùy vi phạm do vô ý hay cố ý, tính chất, mức độ và hậu quả của vi phạm, cơ quan tài trợ, tổ chức khoa học và công nghệ có thể quy định biện pháp xử lý phù hợp. Người vi phạm có thể bị không cho phép chủ trì hoặc tham gia thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ vô thời hạn hoặc trong thời gian nhất định, bị yêu cầu rút bài báo, ấn phẩm khoa học có liên quan đến hành vi vi phạm, bị yêu cầu hoàn trả kinh phí đã nhận khi bài báo, ấn phẩm bị rút hoặc bị kết luận vi phạm. Sau khi ban hành kết luận về hành vi vi phạm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp, cơ quan có thẩm quyền có trách nhiệm cập nhật thông tin lên nền tảng số quản lý khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia.

Các hình thức được nêu gồm nhắc nhở, phê bình, cảnh cáo bằng văn bản, yêu cầu cải chính, xin lỗi công khai, dừng giao chủ trì hoặc tham gia nhiệm vụ khoa học và công nghệ đang thực hiện. Các biện pháp khác còn có thu hồi kinh phí và các danh hiệu, khen thưởng liên quan đến kết quả vi phạm, sửa đổi, hủy bỏ kết quả đánh giá nhiệm vụ khoa học và công nghệ.

 QĐ2557/QĐ-BKHCN ban hành hướng dẫn về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiện cứu khoa học và phát triển công nghệ

Nguồn: tuoitre.vn